دوتوکویل وقدرت اجتماعی

ژانویه 22, 2008 at 1:54 ب.ظ. بیان دیدگاه

چند پاراگراف ذیل برگرفته از مقاله آقای حمیدرضا جلائی پور در بخش اندیشه رونامه اعتماد هست که تلاش می کند تا نقش اخلاق و مسئولیت را درایجادرژیم دموکراتیک واستبدادی در جوامع دموکراتیک نشان دهد .وی ابتدا نظریه دو توکویل را تحت عنوان جامعه دموکراتیکی را به قرارزیرمعرفی می کند:
نام نظريه توکويل «جامعه دموکراتيکي» است. جامعه دموکراتيک (يا به قول جامعه شناسان متاخر مدرنيته)3 جامعه يي است که خصيصه اصلي اش ميل به «برابر شدن شرايط اجتماعي» است. در جامعه مذکور تمايزات ناشي از خانواده، قوميت، نژاد، مذهب و طبقه رسميت ندارد و اغلب اعضاي جامعه ميل به برابر شدن دارند. منظور توکويل از ميل به برابري به معناي برابري فکري يا برابري اقتصادي نيست زيرا چنين برابري نه ممکن و نه مطلوب است بلکه منظور او برابري اجتماعي است. يعني پايه هاي فکري و عملي تفاوت هاي موروثي به تدريج سست مي شود و همه مشاغل، مناصب و افتخارات در جامعه مي تواند در دسترس همگان باشد و تعداد کثيري از اعضاي جامعه مي توانند شرايط زندگي خود را به هم نزديک کنند. هدف اين جامعه همچون جوامع پيشامدرن کسب افتخار و عظمت نيست بلکه رفاه و آرامش بيشتر براي اکثريت اعضاي جامعه است.
در ادامه به نقش قدرت اجتماعی درایجاد رژیم های دموکراتیک ومستبد در جوامع دموکراتیک می پردازد. براساس این نظریه فرد در جوامع دموکراتیک به همان اندازه که حاکم برسرنوشت خویش هست به همان اندازه هم درمعرض تهدید ونابودی ازطرف قدرت اجتماعی هست.

«»»در جامعه برابري خواه جديد سازوکارهاي تثبيت کننده موقعيت هاي فاميلي، قومي، مذهبي و طبقاتي (يا به اصطلاح نهادهاي مياني سنتي) از سکه مي افتد و جامعه در وضعيتي قرار مي گيرد که «فرد» فرمانرواي سرنوشت خويش مي شود. اما بر خلاف انتظار، هستي اين فرد در معرض نابود شدن نيز هست زيرا اين افراد پراکنده و ذره يي در برابر قدرت افراد يا سازمان هايي که به نام جمع بر اعضاي جامعه مديريت مي کنند (يا همان قدرت اجتماعي) ناتوانند.»»»

براساس این مقاله دوتوکویل اعمال قدرت اجتماعی به سه شکل به قرار زیر صورت می گیرد:

اول نفوذ قدرت اجتماعي در عرصه سياسي است. در اين عرصه به جاي شکل گيري نظام سياسي خدمتگزار به افراد، نظام سياسي زورگو و مردم سوار شکل مي گيرد زيرا وقتي حکومت و حکمرانان به نام مردم برنامه هاي خود را اعلام و اعمال مي کنند، اگر افراد جامعه با برنامه هاي مذکور مخالف باشند امکان اعتراض جمعي در مقابل اين برنامه ها را ندارند.

شکل دوم اعمال قدرت اجتماعي، اعمال قدرت از طريق «عقيده عمومي» است. توکويل مي گويد در اکثر زمينه ها و تصميم گيري هاي جامعه جديد نمي توانيم درستي و حقيقي بودن امور را تشخيص دهيم و ناگزير از تکيه کردن به «ديگري» هستيم.

شکل سوم اعمال قدرت اجتماعي مي تواند از طريق جباريت کارشناسان، نخبگان و حتي روشنفکران اعمال شود. همان مردم سواري که دولتمردان مي توانند به نام مردم بر افراد جامعه اعمال کنند کارشناسان و نخبگان هم مي توانند به نام کل اعضاي سازمان يا اتحاديه يا حزب يا حلقه روشنفکري خود بر اعضا تحميل کنند.

نویسنده اشاره می کند که در اندیشه این جامعه شناس چهارراه برای مقاومت دربرابرقدرت اجتماعی قابل تشخیص است : اول برگشت به نهادهای پیشامدرن که براساس اندیشه های وی امکان برگشت به نهادهای پیشامدرن منتفی است . دوم توجه به نهادهای میانی مدرن(اصناف ، سندیکاها) که می توانند جنبش های اجتماعی را ایجاد کنند ودرمقابل قدرت اجتماعی مقاومت کنند ولی چون اینها هم می توانند تحت تاثیر قدرت عقیده عمومی منفعل شوند نمی توانند مقاومت داشته باشندحتی ممکن است ازبین بروند .سوم توجه به دستگاه قضایی مستقل و روزنامه نگاران .از آنجایی که دستگاه قضا ء تا زمانی که شکایتی وجودنداشته باشد نمی تواند موثر واقع شود وروزنامه نگاران نیز چون تحت تاثیر » گزینش های دلبخواهانه «قرار می گیرند نمی توانند مقاومتی داشته باشند .چهارم مقاومت فرددربرابرقدرت اجتماعی ، اما نه هرفردی مسئول واخلاقی . فردی که تخت تاثیر آموزه های صحیح مذهبی هست .فردی ایمانی .

«»او به جد معتقد است که «چگونه بودن» جزء مسووليت هاي فردي است و اين مسووليت هاي فردي وقتي متعهدانه و مسوولانه انجام مي گيرد که فرد به ارزش هاي واقعي (مثل حقيقت جويي و احترام به ديگري) اعتقاد داشته باشد يعني ارزش هايي که اديان الهي مبلغ آن هستند. او مي گويد استبداد جمعي به ايمان مذهبي نياز ندارد، (تنها به مقداري ترس نياز دارد) بلکه آزادي به يقين هاي اخلاقي و ديني نياز دارد. دموکراسي آزادمنش متکي بر افراد و شهرونداني است که مسوولانه و اخلاقي عمل مي کنند و افرادي بي حس و بي مسووليت نيستند که اگر چنين باشند مستحق سواري دادنند.»»

نویسنده درپایان مقاله به مقایسه ایران وقدرت اجتماعی جندلایه می پردازد . به نظر نویسنده ایران جامعه ی دموکراتیک هست که به مدل فرانسوی مد نظر دوتوکویل ، که گرایش به ایجاد نظام مستبد دارد ،نزدیک هست تا مدل امریکایی ، که گرایش به ایجاد نظام دموکراتیک دارد .وی برای مدعای خود شواهدی پنج گانه به قرارآنچه درادامه آمده است ارائه می دهد :

یکم؛ سازوکارهاي رايج مهار حکومت ها، به درستي سازمان حکومت را در ايران کنترل نمي کند.

دوم؛ سازمان حکومت مي تواند به نام ايران و به نام تماميت ارضي آن و به نام حفاظت از فرهنگ ملي ايران (يا با تکيه بر ناسيوناليسم فرهنگي) فرامين و دستورات خود را به مردم القا کند . سوم حکومت براي برطرف کردن انتظارات فزاينده مردم برابري خواه مجبور است که سازمان هاي بوروکراتيک خود را افزايش دهد اما براي تامين هزينه هاي اين سازمان هاي عريض و طويل تقريباً به درآمدهاي مالياتي که ماليات از فعاليت سازنده اقتصادي افراد کشور ايجاد شده باشد، نيازي نيست. (زيرا حکومت در ايران به جاي منابع مالياتي از منابع خود آمده نفت- يا رانت نفت- برخوردار است.) چهارم؛ حکومت در ايران در حالي که به رشد نهادهاي مياني مدرن بي ميلي نشان مي دهد علاقه دارد نهادهاي ديگري نيز در خدمت و تاييد کننده سياست هاي حکومت باشند.

پنجم؛ جريان هاي اصلي روشنفکري جرياني که از ايده هاي مولد «فرد خاص» يا «شهروند مسوول» يا «شهروند اخلاقي» دفاع کند جرياني ضعيف بوده است.روشنفکران لائيک امروز راه را در خروج دين از عرصه عمومي و فرستادن آن به عرصه خصوصي مي دانند و از نقش اخلاقي و تعهدساز دين غافلند.

خواندن اصل مقاله رادراینجا توصیه می کنم

Advertisements

Entry filed under: عمومی.

احمدی نژاد به جای شورای نگهبان جدا این سایت مشکل دارد

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


تقویم میلادی

ژانویه 2008
د س چ پ ج ش ی
« دسامبر   فوریه »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

بایگانی

RSS مطالب به روز شده وبلاگها

  • خطایی رخ داد! احتمالا خوراک از کار افتاده. بعدا دوباره تلاش کنید.

بیشترین کلیک شده‌ها

  • هیچکدام

صفحه‌ها

  • 31,224 بار

web tracker

برای مشترک شدن در این وب‌نوشت از راه رایانامه و دریافت آگاه‌سازی درباره‌ی نوشته‌های تازه، رایانشانی خود را وارد نمایید.

به 291 مشترک دیگر بپیوندید


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: