دهج یا دیهیگ (ریشه یابی نام یک شهر)؟

اکتبر 24, 2008 at 8:34 ق.ظ. 2 دیدگاه

موقعيت جغرافيايي:

شهر دهج از شهرهاي شهرستان شهر بابك از توابع استان كرمان است كه در نيمه غربي استان كرمان و شمال شهرستان شهربابك واقع شده است. اين شهر از شمال و غرب به شهرستان مهريز و خورميز (استان يزد) و شمال شرق و شرق به انار (رفسنجان) و جوزم و از جنوب به جوزم و آبادي هاي آن، مزارع و شهر بابك و از جنوب غربي به خبر و آباديهاي آن محدود مي گردد.

اين شهر در طول جغرافيايي 54 درجه و 45 دقيقه شرقي و عرض جغرافيايي 30 درجه و 30 دقيقه شمالي تا 31 درجه شمالي واقع شده است و مساحت تقريبي آن حدود 2500 كيلومتر مربع است.

دهج يا ديهيگ:

ريشه يابي و كنكاش درچرايي نام شهرها و روستاها و مكانها از دغدغه هاي فكري انسان به خصوص مورخين و جغرافيدانان است چرا كه در بساري مواقع همين نام هامي تواند به مانند چراغي تابان، براي كشف گذشته تاريخي يك مكان و چرايي ايجاد يا بنيان گذاري سنگ بناي اولين آن، عمل كند. گاهي در پشت لغتي ساده حوادث شگفت انگيز تاريخي بسيار پيچيده اي نهفته است كه به وسيله همين نام ها توسط اهل فن رازگشايي مي شود. علاوه بر اين حس كنجكاوي هر انساني براي دانستن و علت يابي از چنين نام گذاري هم عامل ديگري براي رمزگشايي نامهاي يك شهر يا هر مكان و شي ديگري است. انساني كه مي خواهد با دانستن خود را ارضا كند. چنين است كه ما انسان ها در پي كليدي هستيم تا با آن رمزهاي نهفته در گذشته تاريخي را بگشاييم. براي رمزگشايي نياز به مدرك و سند داريم از اين رو به دنبال سرنخ هاي مي گرديم تا ما را به مقصود خود نايل گرداند.

در ريشه يابي نام دهج و دليل نام گذاري آن هم هر يك از كساني كه به هر طريقي با اين شهر در ارتباطند در ذهن خود با توجه به عينيت بيروني به دنبال سر نخ و دليل قانع كننده اي مي گردند. همين باعث شده تا افراد مختلفي اعم از عامي و تحصيلكرده از گذشته تاكنون دلايلي براي انتخاب چنين نامي براي اين مكان مطرح كنند و براي اين كه ديگران را قانع و مجاب سخن خود نمايند مدارك و شواهدي در مجالس و محافل رسمي و غيررسمي يا به صورت مكتوب با شور و حرارت و اشتياق تمام ارايه يا بنويسند. من در اين نوشتار سعي دارم نظرياتي را كه در ارتباط با نام دهج مطرح مي شود بنويسم و در قبول يا رد آنها دلايلي را با توجه به فهم و درك خود و همين گونه تحقيقات خود ارايه دهم، البته كه منتظر نقد و نظر خوانندگان هم هستم.

1- پاره اي را بر اين عقيده است كه نام دهج از دو شخصيت كه هر دو «حاجي» بوده اند گرفته شده است.

اساس اين عقيده بر اين است كه بنيان گذار اين شهر دو برادر بوده اند كه هر دو به مكه رفته و به حاجي معروف بوده اند لذا اين شهر (ده آنروزي) ابتدا به «دو حاج» و يا «ده حاج» ناميده شده و به مرور زمان و بر اثر تحريف اين نام به «دهج» تغيير نام داده است. به نظر مي رسد استدلال اينان ضعيف باشد. چراكه در فرهنگ ما ايرانيان به كسي كه به خانه خدا مشرف شده باشد لقب حاجي اختصاص داده مي شود. بر همگان روشن و واضح است كه دادن اين لقب از زماني در بين ما ايرانيان رايج شده كه دين اسلام جايگزين دين زرتشت شد و مردم ايران دين اسلام را پذرفتند، به دنبال اين پذيرش مكه رفتن هم بر مسلماناني كه استطاعت مالي داشتند واجب شد، در حالي كه شواهدي و مداركي موجود است كه مويد وجود اين مكان (دهج) قبل از گسترش و پذيرش دين اسلام توسط ايرانيان هست.

(ذكر مستندات به يك نوشته ديگر نياز دارد لذا براي جلوگيري از اطاله كلام به آنها نمي پردازيم.)

2- پاره اي ديگر بر اين عقيده اند كه نام دهج از دو كوه آتشفشاني به نام «عاج» كه در كنار يكديگر واقعند اخذ شده است. اين دو كوه كه در شمال غربي دهج واقعند و داراي تشكيلات آتشفشاني هستند به نام هاي عاج بالا و پايين معروفند يكي از از آنها داراي شكل مخروطي كامل است. بنا به اين عقيده نام دهج از اين دو كوه برگرفته شده است كه به نام «دوعاج» معروف بوده كه به مرور زمان ابتدا به «دعج» و سپس به علت سادگي در تلفظ به دهج تغيير نام داده است. اين نظر هم نمي تواند صحت داشته باشد چرا كه اولا بين دهج و دوكوه ذكر شده رشته اي از تپه ها و كوههاي ديگري كه به «كولوت»( کوه لوت ) معروفند واقع است. لذا شهر مذكور ارتباط مستقيمي با اين دو كوه ندارد اگرچه از نظر جغرافيايي اين دو كوه در محدوده شهر فوق واقعند. ثانيا به نظر نمي رسد كه لغت دهج تحريف شده دوعاج باشد چرا كه با تحريف به جاي حرف «ه» بايد حرف «ع» باشد و به نظر مي رسد تلفظ «دعج» با سكون «ع» ساده تر از «دهج» باشد، چنانكه بعضي مردم در حال حاضر تلفظي با سكون حرف » ه » را به كار مي برند. ثالثا اگر قرار بود نام يك كوه براي اين شهر انتخاب شود نام كوه «ايوب» مناسبتر بود چرا كه هم از نظر مذهبي ارجحيت بيشتري در فرهنگ عامه ما دارد چنانكه هم اكنون به عنوان يك زيارتگاه مورد احترام خيلي از مردم مناطق اطراف است و هم اينكه فاصله زيادي با شهر مذكور ندارد ودرمقايسه با كوههاي عاج از موقعيت و اشراف بهتري نسبت به دهج برخوردار است.

3- قبل از اين كه نظر خودم را بيان كنم لازم مي دانم براي ريشه يابي نام ده در زبان فارسي نقبي به گذشته تاريخي بزنيم و سپس به ريشه يابي نام دهج بپردازيم. بنا بر عقيده مورخين در نخستين مرحله تمدني آريايي يعني نخستين نياكان ما كه از آسياي مركزي به ايران آمده اند حكومت عبارت از رياست ريش سفيدان و پيران قوم و يك قسم حكومت ملوك الطوايفي و ايلياتي بوده است، بدين معني كه هر چند خانوار تيره اي فراهم مي ساخت كه عبارت از ساكنان هرده يعني كوچكترين آبادي و آن را «ويس» مي گفتند و هر چند «ويس» يا ده بلوكي را فراهم مي كرد و گروه بزرگتري را تشكيل مي داد و آن را «دهيو» مي گفتند. سركرده هرويس را «ويس پت» و سركرده هرد هيورا «دهيوپت» مي ناميدند. اين طبقات تا مدتها باقي مانده اند.

پيشوايان «ويس ها» سركردگان «گئو» را انتخاب و اينان رهبران «دهيو» را انتخاب مي كردند.

در زمان ساسانيان حكمرانان كوچكترين نواحي كشور را كه «ديه» ياده باشد «ديهيگ» يا «ديه سالار» مي گفته اند كه معادل همان كدخدا و دهخدا امروزي بوده است كه خود اين لغت «ديهيگ» تحريف شده كلمه «دهيوبذان يا دهيوپتان» آريايي يعني مهاجران اوليه و اجداد ما ايرانيان هست. اينان در واقع آخرين نجيب زادگان آريايي بوده اند كه مقام مورثي «دهبذي» آنها كم كم به پايه «ديهيگ» يا ده سالار تبديل شده است.

با توجه به آنچه گفته شد مي توان چنين نتيجه گرفت كه نام دهج از لغت ديهيگ گرفته شده است. نام اين شهر «ديهيگ» بوده كه در طول زمان به «دهيگ» و در زمان حاكميت اعراب مسلمان به دليل اين كه در الفباي عرب حرف «گ» وجود ندارد و به جاي آن حرف «ج» را تلفظ مي كنند به «دهيج» تبديل شده، كه گاها امروزه نيز در برخي نقشه ها و نوشته ها همين لفظ «دهيج» به كار رفته، سپس براي سادگي در تلفظ به «دهج» تحريف شده است.

در اينجا ممكن است اين سوال مطرح شود كه چرا بايد از اصطلاح «ديهيگ» كه حاكم يك دهيو بوده براي ناميدن اين ده استفاده كنند؟

پاسخ مي تواند بدين گونه داده شود كه دهج مركز مزارع و آبادي ها و روستاهاي (رستاق آنزمان) زيادي در گذشته و حال بوده كه هر كدام از آنها تحت مالكيت چند خانوار بوده و در تابستانها مركز ييلاقي آنها بوده در حالي كه خود دهج مركز قشلاقي آنها بوده زيرا آب و هواي آن در تابستان و زمستان نسبت به مزارع و آباديهاي اطراف معتدل تر بوده و در عين حال مركز سركرده و حاكم آنها يعني «ديهيگ» در تابستان و زمستان بوده و خود اين به دليل موقعيت جغرافيايي دهج هست كه در يك مكان نسبتا هموار بين چند رشته تپه واقع شده، ضمن اين كه داراي منابع آب و خاك نسبتا مناسبي بوده به علاوه در مسير راه ارتباطي به سواحل جنوب به خصوص خليج فارس و مناطق سيرجان و بندرعباس قرار داشته است. بافت اجتماعي اين شهر كه از چند قوم تشكيل شده نيز مويد مركزيت اين شهر در گذشته بوده است. بافت فيزيكي ده و وجود قلعه هايي در آن نيز بيانگر اهميت امنيت سران اين ده و مردم ساكن آن در گذشته مي باشد. بنابراين اين انتخاب نام «ديهيگ» براي اين شهر به معناي مكاني بوده كه حاكم يا همان «ديهيگ» در آن سكونت داشته و به اداره و كنترل محدوده و طوايف تحت حاكميت خود مي پرداخته است.

منابع مورد استفاده:

1- گفتگو با افراد صاحبنظر محلي

2- تاريخ تمدن ايران ساساني، سعيد نفيسي

3- بررسي ها و بازديدهاي ميداني و مشاهده آثار بر جاي مانده از دوران گذشته

Advertisements

Entry filed under: دهج.

فرش قرمز زیرپای گل شیفته عکس های هفته نشنال جئوگرافی

2 دیدگاه Add your own

  • 1. مونا  |  اوت 11, 2010 در 11:12 ق.ظ.

    سلام وبلاگ خیلی خوبی دارید منم یه جورایی اهل دهجم ولی همیشه از این پسوند بدم می یومد ولی با این اطلاعاتی که شما دادید نظرم عوض شد ولی متاسفانه این عکس ها لود نمی شه و من با وجوده این که به غار ایوب رفتم ولی به این سنگ نوشته ها توجه نکردم ولی با این متن تصمیم گرفتم که اگه دوباره به دهج رفتم یه مستند از اونجا تهیه کنم و از شما هم ممنون می شم که در این باره به من کمک کنیدو یا اگه جای تاریخی دیگه ای از این شهر می دو نید به من معرفی کنید .
    و البته من یه سری طرح هم برای این غار در نظر گرفتم که اگه عملی بشه باعث رونق اونجا می شه.
    تشکر و به امید راهنمایی از طرف شما.

    پاسخ
  • 2. محمد  |  نوامبر 22, 2010 در 7:03 ب.ظ.

    من دهج از توابع شهرستان شهربابک در استان کرمان هستم. روزی جاده تهران- بندر عباس از بغل من رد می شد و همین جاده بسیاری از رستورانها و مغازه ها را برپا داشته بود و در یک کلام بگویم نبض اقتصاد من بود که در سالهای 1353-1354 در همسایگی من شهری به نام انار از توابع رفسنجان مملو از باغهای پسته و دارای جاده تهران-یزد-کرمان-زاهدان-چابهار بود که به خاطر زیاده خواهی مسئولان شهر انار در هنگام تعمیر جاده تهران-بندر که از کرمان دستور داده شده بود با مقداری پول دهان مسئولان دهج را بستند و این جاده که از بغل من رد میشد و تعمیر نشد و در طرفی دیگر که هم راه را طولانیتر کرده بودند وهم بصورت پهنتر از روی شهر انار ساختند و تا 2 سال بود که کسی این انتقال جاده {که ازمحور شمش-دهج-جوزم بود را به محور شمش – انار – جوزم تبدیل کردند} را حس نمی کرد. این شهر که امروز می بایست یکی از شهرهای مهم امروز باشد را به روزی در آوردند که هر سال نزدیک به بیست الی سی خانوار از دهج مهاجرت می کنند و طبق تحقیقی که خود مسئولان شهر بعمل آوردند نزدیک به 20000 نفر در شهر تهران 10000 نفر در شهر یزد و 10000نفر در شهرهای بابک کرمان شیراز و … زندگی میکنند آقای رییس جمهور از شما خواهشمندم که این جاده را که حق دهج بوده را به آن برگردان. این محور {شمش-دهج-جوزم را که باعث می شود که تمام جمعیت حتی نسل سومی ها را نیز به دهج برگرداند} بصورت روستایی ساخته اند و حتی کامیون داران و اتوبوسها بخاطر آنکه بیمه بار ومسافر به آنها تعلق نمی گیرد نمیتوانند از این محور عبور و مرور کنند. در محور طولانیتر که شهر انار اصلا با این باغهای پسته و … نیاز به آن ندارد . اگر خودتان بخواهید از مسئولان کرمان در مورد شهر دهج بپرسید شما را گمراه میکنند، چون دهان آنها را با پول بسته اند. ا زشما خواهشمندم که خودتان مستقیما وارد عمل شوید و در مورد محور شمش-دهج-جوزم در شهرستان شهربابک از استان کرمان که هم اکنون مظلوم واقع شده و در مورد آن کسی به شما حرفی نمی زند قضاوت کنید. ممنونم از شما

    پاسخ

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


تقویم میلادی

اکتبر 2008
د س چ پ ج ش ی
« سپتامبر   دسامبر »
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

بایگانی

RSS مطالب به روز شده وبلاگها

  • خطایی رخ داد! احتمالا خوراک از کار افتاده. بعدا دوباره تلاش کنید.

بیشترین کلیک شده‌ها

  • هیچکدام

صفحه‌ها

  • 31,224 بار

web tracker

برای مشترک شدن در این وب‌نوشت از راه رایانامه و دریافت آگاه‌سازی درباره‌ی نوشته‌های تازه، رایانشانی خود را وارد نمایید.

به 291 مشترک دیگر بپیوندید


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: